Ida Dequeecker

Gezin, homofobie en de onschuld van het kind

femin2Als gender de gemoederen beroert zoals momenteel in Frankrijk willen we dat toch door een feministisch socialistische bril bekijken. In het kielzog van de beweging tegen “le mariage pour tous” (“het huwelijk voor iedereen”) laait het verzet op tegen een proefproject in een reeks scholen, het “ABCD de l’Egalité entre les filles en les garçons” ( het ABC van de gelijkheid tussen meisjes en jongens).

ABCD de l’Egalité

2013. Het schooljaar start met een educatief project tegen genderstereotypen. Proeftuinen worden opgezet in een aantal scholen, die zich vrijwillig aandienden. Het gaat in totaal om 600 klassen.

ABCD de l’Egalité is een voor feministen hartverwarmend initiatief. Het is wetenschappelijk onderbouwd met bevindingen uit genderstudies, het voorziet in educatief materiaal en methodieken, het zorgt voor een training van leerkrachten. 1

Onderwijzend personeel, ouders en kinderen ontdekken elk op hun manier de betekenis van mannelijkheid en vrouwelijkheid als stereotiepe norm. Kleuters mogen dus bijvoorbeeld zelf hun spel kiezen: jongetjes verzorgen een pop, meisjes laten autootjes rijden. Oudere kinderen leren de vanzelfsprekendheid van stereotypen en de ermee verbonden (voor)oordelen in vraag te stellen. Doel is meer gelijkheid tussen jongens en meisjes tot stand te brengen (bv. in hun studiekeuzes), respect te leren opbrengen voor de ander, ongeacht zijn of haar aangepastheid aan de heersende gendernorm, ongeacht zijn of haar seksuele voorkeur.

Het gaat hier niet om een apart vak. ABCDE de l’Egalité is geïntegreerd in de normale lessen. 2

Theorie du genre

In 2011, toen de plannen van de toenmalige minister van onderwijs bekend werden om het concept gender in de schoolboeken voor het lager onderwijs op te nemen, waarschuwden een reeks UMP3 parlementairen in een brief voor deze invoering van de “theorie du genre sexuel” (“seksuele gendertheorie”). Volgens deze onwetenschappelijke filosofische en sociologische theorie, aldus de UMP kritiek zou de seksuele identiteit een door de context bepaalde culturele constructie zijn. Ze zou mensen niet meer definiëren als mannen en vrouwen maar als beoefenaars van bepaalde vormen van seksualiteit: homoseksuelen, heteroseksuelen, biseksuelen, transseksuelen, aldus nog de UMP kritiek, niet gehinderd door enige kennis van zaken.

Gender is een feministisch concept dat toelaat om het onderscheid te maken tussen de sekse waarmee je geboren bent en het sociale geslacht, namelijk het geheel van gedragingen die een samenleving verwacht van vrouwen en mannen en die als natuurlijk ervaren worden maar die sociaal geconstrueerd zijn en de rechtvaardiging vormen voor de (machts)ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Overigens is de discussie over de relatie sekse en gender nooit af, vermits die voortdurend in evolutie is en ook niet iedereen even gevoelig is voor genderconstructies van ongelijkheid.

De tegenstanders van de “gendertheorie” ontkennen het onderscheid tussen sekse en gender. Ze beweren dat de “gendertheorie” onder het mom van gelijkheid knoeit met de natuurlijke seksuele identiteit van meisjes en jongens o.m. door hen tegennatuurlijke activiteiten en ideeën op te dringen en door hen kennis te laten maken met homoseksualiteit.

Ze beweren voor de gelijkheid van mannen en vrouwen te zijn, maar ze zien die als een gelijkheid van complementaire seksen, zoals de natuur of god het gewild hebben. Meisjes moeten vrouwen worden, jongens moeten mannen worden. Het is niet aan de school om (een bepaalde visie op) gelijkheid van mannen en vrouwen te onderwijzen, dat is een taak voor de ouders.

Doorheen dat alles waart een irrationele angst voor homoseksualiteit. En hier is de verbinding met de strijd tegen “le mariage pour tous” meteen duidelijk. Het huwelijk van mensen van een gelijk geslacht ondermijnt, zoals de “gendertheorie” de natuurlijke orde der dingen: het gezin van man, vrouw en kinderen. “Familiphobie” is de nieuwste term van de tegenstanders van “le mariage pour tous”.

Indianenverhalen en geruchten

Niet akkoord gaan met een genderanalyse is één ding, het concept gender verdraaien tot een karikatuur is iets heel anders. Maar het doel van de tegenstanders van de “gendertheorie” is dan ook niet een maatschappelijk debat over gender en gelijkheid. Hun doel is ook niet een maatschappelijk akkoord zoeken waarin alle samenlevingsvormen en opvattingen over gelijkheid hun plaats krijgen. Hun doel is een politieke mobilisatie tegen de regering. Als daarvoor angsten voor seksuele verloedering aangewakkerd moeten worden, dan moet dat maar.

Als (fatsoenlijk) rechts op zo’n thema mobiliseert is (onfatsoenlijk) uiterst rechts er als de kippen bij. De grenzen tussen de twee vervagen. Het verzet tegen de “gendertheorie” werd van bij het begin meegenomen in het massaal verzet tegen “le mariage pour tous”. Door uiterst rechts aangevuurde racistische en homofobische ontsporingen waren daar al niet van de lucht.

Intussen is het huwelijk voor iedereen gestemd en loopt het project ABCD de l’Egalité met succes. Mediareportages zetten het in de verf. Een grote meerderheid van de Fransen hebben er weet van. Iets meer dan de helft, zij het ongelijk verdeeld tussen links en rechts, vindt het een goede zaak.4

Dit is niet naar de zin van religieus fundamentalistische en uiterst rechtse kringen. Farida Belghoul, die dicht bij de uiterst rechtse Alain Soral staat, lanceert een oproep voor een maandelijkse JRE of “journée de retrait de l’école” (“hou je kind van school dag”). Ze werpt zich op als de passionaria van de anti-gendertheorie. Populistisch gedreven diept ze de verwarring tussen de begrippen sekse, gender, seksuele identiteit en seksuele oriëntatie uit.

In vlammende toespraken op de site van JRE en Youtube wijst ze met de vinger naar een decadente wereldsamenzwering onder het mom van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen; naar de Franse overheid die elke hulp weigert om het bedreigde gezin terug een gezonde basis te geven en het integendeel vernietigt via het homohuwelijk; naar het onderwijs dat onschuldige kinderen onttrekt aan het ouderlijke gezag en hen perverteert.

Deze passionaria moet het inderdaad hebben van indianenverhalen en vunzige geruchten over de pervertering van onschuldige kinderen. Smsjes en Facebookberichten vertellen ouders dat hun kleuters les zullen krijgen in masturbatie, dat de LGTB lobby de scholen infiltreert, enz.. De geruchtenmolen draait super goed en de berichten vermenigvuldigen zich vlot. Nu pas voelen ouders zich aangesproken, zij het wellicht niet op de verhoopte schaal. Op 27 januari telde men in een honderdtal klassen vooral in scholen in kwetsbare wijken abnormaal veel afwezige leerlingen. De UMP distantieert zich van deze zoveelste uiterst rechtse ontsporing. Maar wat zal volgende maand brengen?

Op zondag 2 februari waren in Parijs en Lyon weer tienduizenden (volgens de politie) zo niet honderdduizenden (volgens de organisatoren) betogers op de been tegen de “familiphobie” , het nieuwe buzz woord, en tegen de “gendertheorie”.

Gelijkheid: een woord of een praktijk

Dat rechts en uiterst rechts een laakbaar appel doen op duistere fantasmen en angsten van mensen is verwerpelijk. Maar het werkt. Het brengt mensen op de been tegen de regering. Rechts creëert een links rechts tegenstelling over samenlevingskwesties, gedragen door breed straatprotest. Links wordt in het defensief gedwongen. Bij gebrek aan een duidelijke sociaal economische links rechts tegenstelling zit er niet veel anders op dan knarsetandend de agenda van rechts te aanvaarden.

Inderdaad de Franse regering blijft op het door rechts bepaalde terrein. Ze bijt van zich af met de verzekering dat ze de gelijkheid van mannen en vrouwen door dik en dun zal verdedigen. Ze werpt zich op als de behoedster van de republikeinse waarden en spreekt van een republikeinse tegenmobilisatie.

Hoe hol klinken die slogans op het moment dat president Hollande zijn sociaal liberale draai heeft genomen en zijn sociaal-economische politiek steeds rechtser wordt. Zo rechts dat het de UMP reacties verdeelt. En de Fransen ontreddert. Wat heeft Hollande meer te bieden dan een verdere toename van ongelijkheid, fabriekssluitingen, werkloosheid, racisme, slechte woningen, achtergestelde wijken, een hoofddoekenverbod op de scholen enz… Of links aan de macht is of rechts het maakt weinig verschil. De republikeinse waarden die de “linkse” regering belijdt in woorden en haar praktijk liggen mijlen ver uit elkaar. En misschien zijn gezin, familie en traditionele waarden dan nog de énige als veilig ervaren haven, die mensen willen verdedigen tegen een regering die toch niets te bieden heeft dan sociale achteruitgang.

De links rechts tegenstelling verschuift dus naar samenlevingskwesties, die een eigen leven gaan leiden. Het paradoxale resultaat is dat men massaal op straat komt tegen goede democratische samenlevingsinitiatieven die gelijkheid bevorderen maar niet tegen de soberheidspolitiek en voor meer sociaal-economische gelijkheid. Protest tegen bedrijfssluitingen en afdankingen blijft versnipperd.

Voor rechts in de oppositie is dat een gedroomde situatie: de reële bestaansangst in tijden van economische crisis gaat op in de irreële fantasmatische angst. Voor links aan de macht in een neoliberaal perspectief is het een nachtmerrie. Rationele antwoorden geven of zwaaien met het grote republikeins gelijk zijn een zwaktebod. Intussen krabbelt de regering inderdaad terug inzake haar wetsvoorstel m.b.t. de gezinnen. Dat wetsvoorstel zou de vele gezinsvormen erkennen in plaats van hét gezin. Kwesties als de medisch geassisteerde voortplanting en het draagmoederschap waren vroeger al op de lange baan geschoven onder druk van de mobilisaties.

Raak niet aan onze genderstereotypen?

Het spreekt vanzelf dat de beweging tegen het huwelijk voor iedereen zich gesterkt voelt met de reactie van de regering. Al geeft deze laatste als reden op dat de debatten niet rond zijn, rechts ziet er een reactie op de mobilisatie in.

Zal ook de intrekking van ABCD de l’Egalité volgen, zoals geëist en gepopulariseerd in uitdagende slogans als “Touche pas à nos stéreotypes de genre” (raak niet aan onze stereotypen).

Als feministen gaat dit Franse verhaal ons zeer aan het hart. Het bevestigt onze feministische socialistische visie dat gelijkheid van mannen en vrouwen geen eendimensionaal gegeven is, dat losstaat van de sociale realiteit. Sensibiliseren is goed en wel. Hoe lang is men er al mee bezig in Europa, soms met goede projecten maar altijd met een pover resultaat? Het gaat uit van de idee: verander de wereld, begin bij uzelf (en in het onderwijs). Verander je mentaliteit en de wereld wordt een plaats met meer gelijkheid. In tijden van soberheid en sociale afbraak blijkt dat meer dan ooit ver van overtuigend. De mentaliteiten veranderen moet samengaan met concrete structurele maatregelen van sociale vooruitgang en gelijkheid.

Dat is geen pleidooi tegen projecten zoals ABCD de l’Egalité. Integendeel. Het is een poging om te verklaren waarom dit project onder een slecht gesternte is gestart en het allure krijgt van een alibi voor zowel links als rechts. Toch hopen we dat het definitief geïntegreerd wordt in het Franse onderwijs.

 1 http://www.cndp.fr/ABCD-de-l-egalite/accueil.html

2 op de website van ABCD de l’Egalité vind je een aantal reportages over deze aanpak.

3 Union pour un Mouvement Populaire = rechts. Meer info: http://www.u-m-p.org

4 Volgens een opiniepeiling voor i>TELE