remain or leave

door Evie Embrechts

Links moet iets te tonen hebben als beter alternatief voor een ondemocratisch neoliberaal Europa dat een perfecte voedingsbodem was en is voor een racistische lokale struisvogelpolitiek.

In grote verkiezingscampagnes worden de meeste stemmen niet uitgebracht na lang, doordacht afwegen van alle voor en tegens, onderzoek naar de achtergrond van verschillende partijen of meningen, of grondig debat. De meeste stemmen gebeuren eerder op basis van oppervlakkige indrukken stevig beïnvloedt door reclamecampagnes.

Zo is het hier ook gegaan waarschijnlijk. Zoals Thomas Decreus al schreef op DeWereldMorgen:

Voor vele mensen was dit referendum de enige manier waarop ze de door hen verfoeide elites konden beet nemen. Een vorm van wraak op het establishment. Of die wraak zoet zal zijn is natuurlijk een andere vraag. Mogelijks zijn nu krachten in het leven geroepen waarvan niemand weet naar welke toekomst ze ons zullen leiden. En het is heel goed mogelijk dat dit uiteindelijk in het nadeel zal spelen van zij die hun middelvinger wilden uitsteken.

—Thomas Decreus, Dit is de brexit die dit Europa verdient

Als linkse mensen is dit frustrerend. Maar tegelijk is een dergelijke foert-reactie een bron van hoop, hoe miniem ook.

Toch nog hoop

Het is zeker zo dat racisme en het sterk door extreem-rechts uitgespeelde vluchtelingenthema een enorme rol speelde. De Britten zijn echter geen leger van zombiefascisten die allemaal samen, sterk overtuigd, steeds verder het fascisme in willen marcheren en eensgezind een dergelijke extreme agenda uitvoeren.

Laten we eerlijk zijn: de huidige EU is een probleem. Een neoliberale nachtmerrie, een ondemocratisch gedrocht dat voor de meeste mensen onbereikbaar is, boven de hoofden van mensen beslist en haaks staat op een participatieve democratische samenleving.

Het gebrek aan democratie in de EU was een reden om leave te stemmen. Of, beter gezegd, het vormde de perfecte voedingsbodem voor extreem-rechts. De Brexit campagnes waren clever gekozen, net als de extreem-rechtse propaganda die je in andere landen treft: ze voeden zich op antidemocratische instellingen zoals de EU, zoals de huidige manier van stemmen en regeren in Europese landen.

Het bestrijden van extreem-rechts doe je dan ook door in te zetten op meer democratie. En de EU was alvast niet goed bezig. Er moet kortom een alternatief komen, een meer democratisch Europees verbond, maar dan eentje van de mensen zelf van onderuit opgebouwd en niet van de neoliberale politici, want zij vernietigen democratie. Hoewel die politici er voortdurend de mond van vol hebben, zijn zij het wel die de ergste bedreiging vormen voor democratie. De Nigel Farages en Bart De Wevers van deze wereld zijn grootgebracht door de Blairs en de Verhofdstads.

Links geen gehoor

Een groot deel van de linkerzijde voerde campagne voor remain, voor velen een twijfelachtige opdracht: de neoliberalen verdedigen zodat het land niet ten prooi valt aan meer expliciet fascisme. Een poging om de ergste excessen te proberen tijdelijk in te dijken, zodat er niet nog harder met vluchtelingen zou omgegaan zijn bijvoorbeeld.

Dat is dus mislukt. De brexit wordt wel een legale nachtmerrie die jaren gaat aanslepen en lijkt op zich een monster dat niemand – ook de zich op de borst kloppende brexiters – echt gewild heeft.

Wat is ons alternatief?

De linkerzijde heeft het moeilijk in debatten rond Europa en juist daar moeten we iets aan doen. Onze stem is complexer: wij zijn tegen bekrompen nationalisten & racisten, ook tegen een neoliberaal project zoals de EU nu feitelijk is maar wel voor een democratisch links Europa. Krijg het maar eens uitgelegd.

Maar een alternatief hebben we ook niet direct gepresenteerd. Juist zo’n alternatieven moeten we meer in de verf zetten. We moeten daar eerlijk in zijn en ons niet verschuilen achter door rechts opgezette supranationale constructies.

Wat willen wij eigenlijk wél? Willen we inzetten op een Europees verbond van vakbonden, van politieke en sociale organisaties, van we the people? Laten we werken aan een dergelijk alternatief en dat proberen uitleggen, zodat we iets te tonen hebben als alternatief voor een ondemocratisch neoliberaal Europa of een racistische lokale struisvogelpolitiek. Een manier om aan democratie te doen die geen voedingsbodem is voor extreem-rechts.